Ystyried lliwddallineb

Ysgrifennwyd y post blog hwn gan Jordan Lloyd, Dylunydd Dysgu yn nhîm Addysg Ddigidol yr Academi Dysgu ac Addysgu.

Yn aml, anwybyddir lliwddallineb mewn sgyrsiau am hygyrchedd mewn addysg uwch, ac eto mae’n effeithio ar gyfran sylweddol o boblogaeth y myfyrwyr. Mae tua un o bob 12 dyn ac un o bob 200 o fenywod yn profi rhyw fath o ddiffyg golwg lliw. Mae hyn yn cyfateb i 1250 o fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd. 

Mewn amgylchedd prifysgol, lle mae cyflwyno gwybodaeth yn weledol yn chwarae rhan allweddol mewn addysgu a dysgu, gall methu ag ystyried lliwddallineb greu rhwystrau sy’n effeithio ar ddealltwriaeth, y gallu i gymryd rhan a pherfformiad academaidd. 

Nid yw lliwddallineb yn golygu gweld y byd mewn du a gwyn. Mae’r rhan fwyaf o unigolion sydd â diffyg golwg lliw yn ei chael hi’n anodd gwahaniaethu rhwng lliwiau penodol, fel arfer coch a gwyrdd, neu las a melyn. Er y gall ymddangos fel anghyfleustra bach, gall y goblygiadau mewn amgylcheddau academaidd fod yn sylweddol. Mae sleidiau darlithoedd, siartiau, diagramau, deunyddiau labordy, mapiau, a hyd yn oed platfformau dysgu digidol yn aml yn dibynnu ar liw fel ffordd o gyfleu gwybodaeth. Pan ddefnyddir lliw heb ddylunio gofalus, gall myfyrwyr â lliwddallineb golli manylion allweddol neu gamddehongli’r cynnwys yn llwyr. 

Mae prifysgolion yn fwyfwy ymrwymedig i gynhwysiant a phrofiadau dysgu teg. Fodd bynnag, nid yw hygyrchedd yn ymwneud â mannau ffisegol neu dechnolegau cynorthwyol yn unig; mae hefyd yn cynnwys sut mae gwybodaeth yn cael ei chyflwyno. Mae dylunio deunyddiau dysgu gyda lliwddallineb mewn golwg yn ffordd syml ond effeithiol o gefnogi corff myfyrwyr amrywiol. Yn bwysig, mae’r addasiadau hyn o fudd i bawb, nid yn unig y rhai sydd â diffygion golwg lliw. 

Un o’r problemau mwyaf cyffredin sy’n codi yw pan ddefnyddir lliw yn unig i gyfleu gwahaniaethau. Er enghraifft, gall graff sy’n gwahaniaethu categorïau gan ddefnyddio llinellau coch a gwyrdd yn unig fod yn glir i rai myfyrwyr ond yn anodd gwahaniaethu i eraill. Yn yr un modd, gall amlygu cysyniadau allweddol mewn lliw heb gliwiau gweledol ychwanegol wneud gwybodaeth bwysig yn anweledig. Mae arferion dylunio da yn cynnwys paru lliw â phatrymau, labeli, eiconau, neu ddisgrifiadau testun. Gall siart sy’n defnyddio lliw ynghyd ag arddulliau llinell unigryw fod yn hygyrch i bob gwyliwr. 

Pa gamau allwch chi eu cymryd? 

• Peidiwch â defnyddio Codio Lliwiau Yn Unig: Peidiwch byth â defnyddio coch a gwyrdd gyda’i gilydd i amlygu data, gan fod y rhain yn ddryswch cyffredin (ynghyd â glas/porffor a melyn/gwyrdd).
• Rhoi Dewisiadau Amgen Testunol: Defnyddiwch labeli, patrymau, neu symbolau mewn graffiau, siartiau, a mapiau i wahaniaethu data, yn hytrach na dibynnu’n llwyr ar allweddi codau lliw.
• Fformatio Testun: Dewiswch arddull ffont mwy trwchus a defnyddiwch destun trwm i amlygu gwybodaeth allweddol, gan fod defnyddio testun trwm yn gwella darllenadwyedd i’r rhai sydd â nam ar eu golwg.
• Addasiadau Asesu: Gwnewch yn siŵr bod deunyddiau arholiad yn hygyrch, megis cynnwys fersiynau graddlwyd o ddiagramau sy’n ddibynnol ar liw. 
• Technoleg: Defnyddiwch offer digidol i wirio deunyddiau, megis efelychwyr lliwddallineb.  

Y tu hwnt i addasiadau technegol, mae ymwybyddiaeth o liwddallineb hefyd yn ymwneud ag empathi a dealltwriaeth. Efallai na fydd llawer o fyfyrwyr yn datgelu eu cyflwr, naill ai oherwydd nad ydyn nhw’n ymwybodol ohono neu’n amharod i ofyn am addasiadau. Drwy ddylunio deunyddiau cynhwysol yn rhagweithiol, mae addysgwyr yn lleihau’r baich ar fyfyrwyr i hunan-eirioli ac i feithrin amgylchedd dysgu mwy cefnogol. 

Yn y pen draw, nid yw dylunio sy’n ymwybodol o liwddallineb yn ymwneud â chyfyngu ar greadigrwydd nac apêl weledol. Yn hytrach, mae’n annog cyfathrebu mwy meddylgar ac effeithiol. Pan ystyriwn liwddallineb mewn strategaethau hygyrchedd, mae’n gam ystyrlon tuag at addysg wirioneddol gynhwysol – lle gall pob myfyriwr ymgysylltu’n llawn â deunyddiau dysgu, heb rwystrau diangen. 

Eisiau trafod diffyg golwg lliw a strategaethau hygyrchedd ymhellach? 

Mae’r Academi Dysgu ac Addysgu yma i helpu, felly cysylltwch â ni: [email protected]