Aros gyda’r cwestiynau: Myfyrio, Cymrodoriaeth a dysgu proffesiynol

Blog-bost wedi’i ysgrifennu gan Heather Pennington, Alyson Lewis, Andy McCluskey o’r Academi Dysgu ac Addysgu.

Wrth i ni ddathlu cydweithwyr sydd wedi ennill Cymrodoriaeth yn ddiweddar drwy Raglen Cymrodoriaeth Addysg Prifysgol Caerdydd, rydyn ni hefyd yn edrych ymlaen at groesawu carfannau newydd sy’n dechrau eu taith cydnabyddiaeth broffesiynol eu hunain.

Er bod pob cyflwyniad Cymrodoriaeth yn adrodd stori wahanol, mae un edefyn yn rhedeg drwyddyn nhw i gyd: myfyrio meddylgar, beirniadol. Dyma’r broses sy’n helpu addysgwyr i wneud synnwyr o brofiad, cydnabod eu datblygiad a nodi ble maen nhw am dyfu nesaf. Mae myfyrio wrth wraidd Cymrodoriaeth, ond mae hefyd yn un o’r arferion mwyaf gwerthfawr y gallwn ei ddatblygu fel addysgwyr.

Rydyn ni’n aml yn annog cydweithwyr i “fod yn fyfyriol”, ond beth yw hynny yn ymarferol?

Mae myfyrio yn cael ei gydnabod yn eang fel un o gonglfeini ymarfer addysgol a datblygiad proffesiynol. Ac eto mae’n werth gofyn a ydyn ni weithiau’n cymryd yn ganiataol fod myfyrio’n digwydd ar lefel fwy ystyrlon nag y mae mewn gwirionedd (Pennington a Lewis, 2025). Mae myfyrio’n golygu mwy na disgrifio’r hyn a ddigwyddodd neu’r hyn a aeth yn dda. Ar ei orau, mae’n arfer parhaus o chwilfrydedd sy’n gofyn nid yn unig beth rydyn ni’n ei wneud, ond pam rydyn ni’n gwneud hynny, safbwyntiau pwy sy’n siapio ein penderfyniadau, a’r hyn y gallen ni ei wneud yn wahanol. Mae Morgan a Milton (2023) yn disgrifio hyn fel mabwysiadu ymchwilio fel ffordd o fod.

Mae myfyrio ystyrlon yn cymryd amser – ac mae amser yn aml yn brin yng nghanol llwythi gwaith prysur a blaenoriaethau cystadleuol bywyd academaidd. Gellir dadlau ei bod hi’n hawdd stopio pan mae myfyrio’n dod yn anghyfforddus, yn enwedig pan mae’n ein sbarduno i gwestiynu arferion cyfarwydd neu ymddangosiadol lwyddiannus. Ac eto, yng nghanol yr anghysur hwn mae myfyrio’n fwyaf gwerthfawr. Fel y mae Schön (1983) yn awgrymu, mae dysgu proffesiynol yn datblygu trwy archwilio ymarfer yn feirniadol mewn cyd-destun. Mae hyn yn gofyn am fannau sy’n teimlo’n ddiogel ac yn ddewr, lle gall cydweithwyr archwilio ansicrwydd, herio rhagdybiaethau, a dysgu gydag eraill. Heb hyn, mae myfyrio mewn perygl o ddod yn ymarfer perfformiadol yn hytrach nag yn gatalydd ar gyfer newid.

Felly mae myfyrio ystyrlon yn ymwneud yn llai â chynhyrchu’r cyfrif perffaith a mwy am ddatblygu arfer parhaus o ymchwilio, un sy’n parhau i siapio ein hymarfer ymhell ar ôl ennill Cymrodoriaeth.

Nid yw myfyrio’n golygu dod o hyd i’r ateb perffaith. Mae’n ymwneud â pharhau’n agored i ddysgu a chydnabod bod addysgu effeithiol bob amser yn datblygu ochr yn ochr â’n myfyrwyr, ein disgyblaethau a’n cyd-destunau addysgol.

Tri awgrym ymarferol ar gyfer myfyrio dyfnach

1. Dechreuwch gyda chwestiynau, nid atebion.
   Yn hytrach na gofyn “A aeth y sesiwn yna’n dda?”, ceisiwch ofyn “Beth wnaeth fy synnu?”, “Profiad pwy allai fod wedi bod yn wahanol i’m profiad i?” neu “Pa ragdybiaethau a ddylanwadodd ar fy mhenderfyniadau?”
2. Gwnewch fyfyrio’n fater o drefn.
   Nid yw myfyrio’n gofyn am lawer o ysgrifennu bob wythnos. Gall nodiadau byr, sgyrsiau gyda chydweithwyr rydych chi’n ymddiried ynddynt, recordiadau sain neu ddeunyddiau addysgu gyda sylwadau i gyd helpu i ddatblygu arfer myfyriol cynaliadwy.
3. Myfyriwch gydag eraill. 
   Daw rhai o’n mewnwelediadau cyfoethocaf trwy ddeialog. Mae sgyrsiau mentora, arsylwadau cymheiriaid a chymunedau proffesiynol yn rhoi cyfleoedd i brofi syniadau, herio rhagdybiaethau, a gweld ein hymarfer trwy wahanol safbwyntiau.

Sylw ar ymarfer: Mae Andy McCluskey o’r Ysgol Gwyddorau Gofal Iechyd yn rhannu sut mae ymarfer myfyriol wedi siapio ei ddatblygiad addysgol a’i daith Cymrodoriaeth ei hun. Trwy ei brofiadau, mae Andy yn archwilio sut y gall myfyrio ddod yn rhan ddilys o ymarfer bob dydd yn hytrach na dim ond gofyniad proffesiynol arall.

Gwyliwch fideo byr Andy yma

Cyfeiriadau

Milton, E. a Morgan, A. 2023. Enquiry as a way of being: a practical framework to support leaders in both embracing the complexity of and creating the conditions for meaningful professional learning. Professional Development in Education 49 (6), tt.1072-1086. (10.1080/19415257.2023.2251122)

Pennington, H. a Lewis, A. (2025)  Walking the Talk: Making space for reflective practice in education development  | The SEDA Blog

Schön, D. (1983) The Reflective Practitioner. Efrog Newydd: Basic Books