Chwarae yn yr Academi: Beth pe baem yn cymryd chwarae o ddifrif yn y gwaith?

Pa rôl sydd gan chwarae yn ein bywydau proffesiynol?

Gall chwarae ein helpu i feddwl yn wahanol, cefnogi dysgu, meithrin cydweithio, a sbarduno llawenydd. Ac eto, mewn llawer o leoliadau prifysgol – yn aml wedi’u llunio gan hierarchaethau cymhleth a diwylliannau sy’n osgoi risg – gall chwarae deimlo allan o le, yn cael ei danbrisio, neu hyd yn oed yn anweledig.

Archwilio chwarae mewn prifysgolion

Mae ymchwilwyr yn SPARK – Enrique Uribe Jongbloed (Canolfan yr Economi Greadigol) a Hayley Trowbridge (Tîm Hwb SPARK) wedi bod yn cydweithio â chydweithwyr o brifysgolion Bryste ac Exeter i archwilio sut mae chwarae eisoes yn gweithredu (neu sut y gallai weithredu) o fewn prifysgolion. Ar ôl cyfarfod ar raglen GW4 Crucible 2025 a sicrhau cyllid hadau, mae’r tîm wedi bod yn gofyn: sut mae pobl yn dod â chwareusrwydd i’w rolau – boed yn weladwy, yn gynnil, neu hyd yn oed yn ddirywiol? Beth mae chwarae’n ei wneud yn bosibl mewn amgylcheddau a all weithiau deimlo’n gyfyngedig gan strwythur, proses, neu bwysau?

Yn yr astudiaeth gwmpasu hon, rydym wedi bod yn gweithio gyda staff prifysgol ar draws disgyblaethau a rolau i ddechrau ateb y cwestiynau hyn. Gan ddefnyddio dulliau creadigol a chyfranogol, nod y prosiect oedd adeiladu sylfaen dystiolaeth newydd a phrofi ffyrdd o drafod – ac ymarfer – chwarae yn y gweithle.

Gweithdai chwarae ar waith

Un o’r prif ddulliau rydym wedi’u defnyddio yw’r ‘gweithdy chwarae’ (neu *playshop*): gweithdy ymarferol a chyfranogol sy’n cyfuno elfennau o chwarae a gweithdy traddodiadol. Yn gynnar yn 2026, cynhaliwyd gweithdai chwarae ym Mhrifysgolion Exeter, Caerdydd a Bryste. Ym Mhrifysgol Caerdydd, cynhaliwyd y gweithdy yn y Labordy Delweddu (Visualisation Lab) yn sbarc|spark. Cafodd y sesiwn ryngweithiol hon ei chyflwyno ar y cyd gan Enrique a Hayley, gan ddod â 10 aelod o staff Prifysgol Caerdydd â diddordeb mewn chwarae ynghyd.

Drwy ddefnyddio dulliau fel creu trosiadau, chwarae ystyrlon a theatr fforwm, mae’r gweithdai chwarae yn galluogi cyfranogwyr i archwilio sut mae chwarae’n amlygu ei hun yn eu gwaith a’u timau, ac i gael trafodaethau dwfn am ei ddefnyddiau a’i ddibenion posibl o fewn prifysgolion. Helpodd y technegau chwareus hyn i ddatgelu mathau o ddealltwriaeth na fyddent efallai’n dod i’r amlwg drwy drafodaeth gonfensiynol yn unig… Ac fe wnaethom ni gael hwyl hefyd!

Awgrymiadau trafod penodol wedi’u cynnwys – Beth mae chwarae’n ei olygu i chi? Ydych chi’n chwarae yn eich bywyd proffesiynol – pam neu pam lai? Pwy sy’n cael chwarae mewn prifysgolion?

O weithdai chwarae i allbynnau ymarferol

Gan ddefnyddio’r mewnwelediadau o’r gwahanol weithdai chwarae ac arolwg (ar agor i unrhyw un) sy’n casglu enghreifftiau pellach o chwarae, rydym wedi bod yn brysur yn gwneud rhai allbynnau cychwynnol sydd wedi’u cynllunio i wneud chwarae’n fwy gweladwy a defnyddiadwy mewn cyd-destunau proffesiynol.

Hyd yn hyn, mae’r rhain yn cynnwys:

• Canllaw a sleidiau Gweithdai Chwarae (mynediad agored – fel y gallwch chi gynnal eich un eich hun!)
• Cwis “personoliaeth chwarae”, wedi’i ysbrydoli gan ddibenion chwarae a nodwyd yn yr ymchwil a set o genadaethau chwarae a awgrymiadau cysylltiedig i roi cynnig arnynt mewn gwaith bob dydd
• Enghreifftiau o chwarae mewn prifysgolion
• Allbynnau yn y Gymraeg 

Beth nesaf?

Ar adeg pan fo llawer o sefydliadau’n ymgodymu â chwestiynau ynghylch diwylliant, lles ac arloesedd, gall chwarae gynnig ffordd wahanol o ateb. Mae’r tîm yn defnyddio’r gwaith cwmpasu hwn i adeiladu geirfa a fframwaith cychwynnol ar y cyd ar gyfer meddwl am chwarae mewn bywyd proffesiynol yn ehangach. I gael y wybodaeth ddiweddaraf am y gwaith hwn, ymweld yma. 

Yma yn SPARK, bydd y syniadau a’r cenadaethau chwarae yn cael eu defnyddio yn ein gwaith ymchwil diwylliant ein hunain – gan gyfrannu at sesiynau ar gyfer y Gymuned Ymarfer Dulliau Ymchwil Creadigol ac Arloesol a’r rhaglen Chwarae gydag Ymchwil sydd ar ddod.