Archwilio dull gwrth-hiliol o moeseg ymchwil adolygu

Yn ddiweddar, cwblhaodd Dr Anna Skeels, Cymrawd Ymchwil yn Nhîm Hwb SPARK, sy’n gweithio gyda myfyrwraig Meistr Raisa Anwar fel Cynorthwyydd Ymchwil, brosiect bach ar Archwilio Adolygiad Moeseg Ymchwil Gwrth-hiliol, gyda chefnogaeth Cronfa Diwylliant Ymchwil Prifysgol Caerdydd.

Mae gwrth-hilioliaeth a moeseg ymchwil ill dau yn hanfodol i’n sefydliad. Mae Prifysgol Caerdydd wedi ymrwymo i ddod yn ‘brifysgol wrth-hiliol’, taith a nodir yn ei Siarter Cydraddoldeb Hiliol (REC) ac sy’n cyd-fynd â ‘Chymru Gwrth-hiliol’ Llywodraeth Cymru. Mae hyn yn cynnwys mynd i’r afael ag anghydraddoldebau hiliol ymhlith staff a myfyrwyr yn ein cymuned – er enghraifft, mewn recriwtio, cefnogaeth, cynnydd, dyrchafiad a chanlyniadau – yn ogystal â mynd i’r afael â’r systemau, strwythurau a diwylliannau sy’n cynnal yr anghydraddoldebau hyn dros amser.

Mae adolygiad moeseg yn ddigwyddiad gwneud penderfyniadau ‘bob dydd’ ond pwysig yn y ‘cylch ymchwil’, sy’n llunio natur ymchwil academaidd yn sylfaenol. Gan ddigwydd ar ôl camau dylunio a chynllunio’r ymchwil, ond cyn unrhyw waith allgymorth, cysylltu â chyfranogwyr ymchwil posibl, neu gasglu data newydd, mae’n penderfynu pa ymchwil sy’n cael ei gynnal (neu beidio), ble, pryd, gyda pha unigolion a phoblogaethau, a chan bwy.

Gellir disgrifio adolygiad moeseg fel rhywbeth sy’n darparu math o ‘gwmpawd moesol’ i ymchwilwyr, gan nodi’r safonau ymddygiad y mae’n rhaid iddynt eu bodloni. Rhaid i ymchwil beidio ag achosi niwed (‘peidio â gwneud niwed’), rhaid iddo wneud y mwyaf o fanteision posibl a chyfraniadau cadarnhaol i bobl a chymdeithas (‘gwneud daioni’), sicrhau tegwch (‘cyfiawnder’), a pharchu dewisiadau a phenderfyniadau unigolion eu hunain (‘ymreolaeth’). Drwy gadw at y pedwar egwyddor moesegol hyn, ein nod yw diogelu urddas, lles a hawliau pobl sy’n cymryd rhan yn ein hymchwil.

Er gwaethaf pwysigrwydd deuol (a chysylltiedig) ymchwil foesegol a phrifysgol wrth-hiliol, nid yw’r ffordd rydym yn ‘gwneud’ ymchwil – sy’n elfen sylweddol o waith ‘craidd’ ein sefydliad – yn rhan o’r REC. Nod ein prosiect bach, a ariannwyd gan y Gronfa Diwylliant Ymchwil, oedd cymryd y cam cyntaf i fynd i’r afael â hyn drwy ystyried arferion moeseg ymchwil wrth-hiliol.

Dros gyfnod o chwe mis, roedd ein prosiect diwylliant ymchwil yn cynnwys:

(1) Cynnal adolygiad llenyddiaeth ar hiliaeth, gwrth-hilioldeb a moeseg ymchwil mewn prifysgolion yn ogystal ag adolygiad desg o bolisïau a gweithdrefnau moeseg ymchwil craidd Prifysgol Caerdydd.

(2) Cynnal nifer fach o gyfweliadau ar-lein a dylunio a phostio arolwg ar-lein gyda/ar gyfer staff academaidd a myfyrwyr ôl-raddedig o gymunedau lleiafrifol hiliol ym Mhrifysgol Caerdydd.

(3) Archwilio ein canfyddiadau a’n syniadau mewn sgyrsiau strwythuredig gyda Chadeiryddion Pwyllgor Moeseg Ymchwil yr Ysgol (SREC) a staff/myfyrwyr eraill sy’n gweithredu yn rôl ‘ffrindiau beirniadol’.

(4) Cynllunio a chyflwyno digwyddiad Bwrdd Crwn Moeseg Ymchwil Gwrth-hilioldeb a thrafodaeth gyda Chadeiryddion SREC a rhanddeiliaid allweddol eraill o bob cwr o’r Brifysgol i ystyried camau tuag at adolygiad moeseg ymchwil gwrth-hilioldeb.

Cawsom ein cefnogi hefyd gan hwylusydd allanol, Michelle Alexis, arbenigwr Arweinyddiaeth Gynhwysol a Strategydd arobryn gyda dros 20 mlynedd o brofiad o yrru newid sefydliadol systemig ar draws addysg uwch, llywodraeth, a sefydliadau cenedlaethol ac arweinydd cydnabyddedig ar y Rhestr Rym BME. Bu Michelle yn gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd yn flaenorol ac mae bellach yn yrru newid sefydliadol fel rhan o’r agenda Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant yn y BBC. Roedd hwyluso allanol Michelle o’n digwyddiad Bord Gron, gyda’i harbenigedd mewn gwrth-hilioldeb a gweithrediadau a diwylliant prifysgol, ond hefyd yn eistedd y tu allan i’n sefydliad fel ymgynghorydd, yn amhrisiadwy.

Y cam nesaf ar gyfer y prosiect yw distyllu a syntheseiddio ymhellach ein canfyddiadau allweddol o’r adolygiad llenyddiaeth, yr adolygiad polisi, y cyfweliadau a’r arolwg, yn ogystal â thynnu allan y prif negeseuon o’r drafodaeth Ford Gron. Bydd hyn i gyd yn bwydo i bapur briffio a chyflwyniad ar gyfer Pwyllgor Moeseg ac Uniondeb Ymchwil y Brifysgol (URIEC), y corff sydd â chyfrifoldeb am foeseg ymchwil ar draws y sefydliad ac yn ei goruchwylio ac yn gosod y fframwaith ar gyfer pob Pwyllgor Moeseg Ymchwil Ysgol (SRECs), a fydd yn digwydd ym mis Chwefror y flwyddyn nesaf. Rydym yn edrych ymlaen at fwydo ein dysgu ar y lefelau uchaf o fewn y sefydliad ac i archwilio gyda’n gilydd pa gamau y gellid eu cymryd nesaf.

Dr Anna Skeels, Cymrawd ymchwil SPARK