Ailddychmygu Gweithgareddau Cymdeithasol Economi Nos, Di-alcohol yn Cathays

Ar draws y DU, mae alcohol yn parhau i fod yn ganolog i arian cymdeithasol yr economi nos. Er gwaethaf rhai dangosyddion o newidiadau mewn agweddau tuag at alcohol mewn demograffeg iau, mae gweithgareddau gyda’r nos ar gyfer pobl ifanc – yn enwedig myfyrwyr – yn dal i ganolbwyntio ar alcohol. Fel rhan o’n menter Dyfodol Cathays, mae SPARK wedi partneru â phobl ifanc, Cyngor Caerdydd, timau plismona lleol, sefydliadau cymunedol, busnesau bach a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol i archwilio sut olwg fyddai ar ddewisiadau amgen ystyrlon.

Roedd y gwaith hwn yn rhoi blaenoriaeth i ymgysylltu perthynol, dan arweiniad dylunio. Daeth Labordai Dylunio (h.y., gweithdai cyd-greu grŵp), gweithgareddau deialog gwasgaredig (h.y., ymgysylltu 1:1) a thystiolaeth bresennol (h.y., arolygon, ymchwil academaidd ac ati) â rhanddeiliaid a’u syniadau ynghyd, na fyddent fel arall o bosibl yn rhyngweithio ac yn cydweithio. Roedd y dull cydweithredol hwn yn cydnabod bod atebion ystyrlon yn deillio o amrywiol ffurfiau o arbenigedd, gan gynnwys gwybodaeth academaidd, profiad byw, a mewnwelediad cymunedol a phroffesiynol tawel. Tynnodd sylw hefyd at y ffaith nad yw model ymgysylltu un maint i bawb yn gweithio wrth weithio ar draws gwahanol ddemograffeg ac arbenigedd. Mae gwahanol grwpiau’n teimlo’n gyfforddus mewn gwahanol fannau, ar wahanol adegau, a thrwy wahanol ffurfiau o ryngweithio. Er mwyn deall ac ymateb yn ystyrlon i gymhlethdod blaenoriaethau cymunedol, rhaid inni greu llwybrau lluosog, hygyrch ar gyfer cyfranogiad.

Galluogodd y broses hon y cyfranogwyr i archwilio awydd pobl ifanc am opsiynau di-alcohol, y normau cymdeithasol sy’n llunio ymddygiad, a’r rhwystrau economaidd ac ymarferol y mae lleoliadau’n eu hwynebu. Un fewnwelediad hollbwysig oedd pwysigrwydd dod i gysylltiad ag alcohol: mae’r hyn sy’n weladwy yn dod yn bosibl. Pan fydd lleoliadau a gweithgareddau sy’n seiliedig ar alcohol yn dominyddu’r dirwedd, maent yn llunio disgwyliadau ac ymddygiad. I’r gwrthwyneb, gall cynnig dewisiadau amgen sy’n berthnasol yn ddiwylliannol, yn hwyl ac wedi’u cynllunio’n dda fel caffis hwyr y nos, gweithdai creadigol, digwyddiadau thema, nosweithiau chwaraeon neu gemau, newid normau a lleihau niwed. Drwy gydol y gwaith, pwysleisiodd pobl ifanc dro ar ôl tro fod yr “awyrgylch” yr un mor bwysig â’r gweithgaredd. Roedd hyn yn arwydd o gyfle: i normaleiddio digwyddiadau di-alcohol sy’n cyd-fynd ag egni ac apêl bywyd nos traddodiadol.

I brofi’r syniadau hyn yn ymarferol, dyluniodd SPARK Raglen Micro-Grantiau, a ariannwyd gan y Bartneriaeth Alcohol Gymunedol. Cynigiodd y rhaglen hon £500–£1000 i grwpiau a busnesau lleol. Galluogodd model ariannu ysgafn ei gyffwrdd yn fwriadol (h.y., ffurflenni cais a gwerthuso syml a byr) sefydliadau bach – y rhai a oedd yn aml yn cael eu heithrio gan brosesau biwrocrataidd – i arbrofi. Yn hollbwysig, roedd y rhaglen yn trin ymarfer fel math o ymholiad ac roedd yn agored i fethiant. Roeddem yn wirioneddol â diddordeb yn yr hyn nad oedd yn gweithio, cymaint â’r hyn a weithiodd.

Ariannwyd pum prosiect yn Cathays: nosweithiau gemau bwrdd a phaentio mewn siop goffi annibynnol; gweithdai crefft a gynlluniwyd ar y cyd â phobl ifanc; nosweithiau ieuenctid gan ddefnyddio chwarae a gemau; Partïon Gorffwys Radical rhyng-genhedlaethol; a nosweithiau gig amgen a drawsnewidiodd fannau cymunedol yn lleoliadau trochol, di-alcohol.

“Roedd hyn yn gymaint o hwyl ac yn well na bod i lawr yn y dafarn.”

“…braf bod mewn noson myfyrwyr nad yw’n canolbwyntio ar alcohol.”

Adroddodd pobl ifanc fwy o hyder, meithrin sgiliau creadigol, a theimlad cryfach o berthyn. Darganfu busnesau lleol fodelau newydd hyfyw: mae’r siop goffi, er enghraifft, bellach yn cynllunio nosweithiau di-alcohol misol. Denodd y digwyddiadau gig amgen dyrfaoedd mawr – gan ddangos nad oes angen alcohol i ddenu pobl ifanc i fannau nos bywiog. At ei gilydd, cymerodd 385 o bobl ifanc 18–25 oed ran yn uniongyrchol yn y pum gweithgaredd peilot, gyda llawer mwy y tu allan i’r ystod oedran hon yn elwa o’r gwaith.

“Rwy’n newydd i Gaerdydd a dyma fy nigwyddiad cyntaf… Roedd yn wych bod mewn lle hardd, meithringar gyda grŵp mor amrywiol.”

Y wers amlwg o’r gwaith hwn yw y gall cyd-gynhyrchu, wedi’i seilio ar weithio perthynasol ac arbrofi ailadroddus, seiliedig ar ymarfer, gynhyrchu atebion hyfyw, perthnasol yn ddiwylliannol i heriau cymdeithasol. Ein her nesaf yw sut rydym yn adeiladu ar, yn cefnogi ac yn prif ffrydio’r ffordd hon o weithio a’r gweithgareddau a ddaeth i’r amlwg ohoni yng nghyd-destun adnoddau a chapasiti cyfyngedig.