{"id":4146,"date":"2019-11-28T14:20:20","date_gmt":"2019-11-28T14:20:20","guid":{"rendered":"http:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/?p=4146"},"modified":"2019-11-29T17:28:00","modified_gmt":"2019-11-29T17:28:00","slug":"morloi-or-gofod","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/cy\/2019\/11\/28\/morloi-or-gofod\/","title":{"rendered":"Morloi o\u2019r Gofod"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Prem Gill (BSc 2017)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Gorweddai Svalbard, yr ynysfor Norwyaidd, yn ddwfn o fewn Cylch yr Arctig. Mae rhwng nodweddion rhewlifol ac eangderau lu o dwndra, ac mae ei ychydig oleuadau llachar yn cynrychioli terfyn gogleddol gwareiddiad.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ar arfordir gorllewinol yr ynysoedd rhewedig gorweddai aneddiad bach Ny-\u00c5lesund, cyn tref lofaol sydd bellach yn gartref i un o\u2019r cymunedau gwyddonol fwyaf amrywiol ar y ddaear. Mae ymchwilwyr yno sy\u2019n cynrychioli deg gwlad – ac ym mis Medi, cafodd y t\u00eem eu hybu gan Prem Gill (BSc 2017).<\/p>\n\n\n\n

Cynnal gwyddoniaeth o\u2019r gofod<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ac yntau wedi graddio mewn Daearyddiaeth Forol, mae\u2019r cadwraethwr pegynol yn gweithio i Gronfa Bywyd Gwyllt y Byd (WWF), Arolwg Antarctig Prydain (BAS) a\u2019r Sefydliad Ymchwil Pegynol Scott i fapio poblogaethau anifeiliaid lleol. Roedd yn yr ardal yn paratoi ar gyfer taith i\u2019r Antarctig.<\/p>\n\n\n\n

\u201cRoeddwn eisiau profiad o gynnal gwaith maes pegynol mewn rhanbarthau anhygyrch ac oeraidd\u201d, meddai Prem. \u201cOnd yn fwy na hynny, es i allan i Begwn y Gogledd i weld sut olwg oedd ar y sefyllfa yno.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Mae ei waith yn canolbwyntio ar fonitro morloi ar hyn o bryd. Pam? \u201cWel, mae morloi yr Antarctig yn ddangosydd gwych ar gyfer iechyd yr ecosystem Antarctig,\u201d eglurai Prem. \u201cNhw yw\u2019r defnyddwyr mwyaf o gril Antarctig, sydd heb brinder ysglyfaethwyr. Mae\u2019r cril eu hunain yn dibynnu\u2019n helaeth ar i\u00e2 y m\u00f4r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u201cMae monitro cril yn anodd,\u201d ychwanegodd. \u201cOnd yn ystod y dydd, mae\u2019r Morloi Antarctig yn ymlacio ar y rhew. Os gallwch eu holrhain nhw a\u2019r newid yn eu poblogaeth gallwch i raddau ganfod helaethrwydd y cril, ac yn ei dro asesu newidiadau i\u2019r rhanbarth pegynol.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Mae Prem yn arwain prosiect o\u2019r enw Morloi o\u2019r Gofod – ac fel mae\u2019r enw\u2019n ei awgrymu, roedd ei daith i\u2019r Arctig yn golygu newid sylweddol yn ei amgylchedd gweithio. Mae ei waith yn dibynnu\u2019n helaeth ar ddelweddau lloeren o\u2019i ganolfan yng Nghaergrawnt.<\/p>\n\n\n\n

\u201cYn y bymtheg mlynedd ddiwethaf, mae data lloeren wedi cynyddu\u2019n sylweddol: nid yn unig mewn argaeledd ond mewn cydraniad hefyd. Gallwch gael delweddau o unrhyw le yn y byd ar 30cm, sy\u2019n golygu os byddech wedi gadael eich gliniadur allan yno byddai siawns dda o\u2019i ddarganfod. Felly, fe welwch y morloi a hyd yn oed gwaed ar y rhew os oes un newydd roi genedigaeth.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r broses o gyfrif poblogaethau morloi yn aml yn llafurus – ac yn rhywbeth mae Prem yn gobeithio ei awtomeiddio drwy ddefnyddio deallusrwydd artiffisial. \u201cOs ydych yn treulio oriau yn mynd drwy lun o i\u00e2 m\u00f4r a darganfod dim morloi o gwbl, mae\u2019n un o\u2019r prosesau mwyaf dirdynnol y gwyddom amdano.\u201d<\/p>\n\n\n\n

  • \"\"<\/figure><\/li>
  • \"\"<\/figure><\/li><\/ul>\n\n\n\n

    Newid canfyddiadau a chwalu rhwystrau<\/h2>\n\n\n\n

    Felly, beth sy\u2019n ei sbarduno? Tu hwnt i bwysigrwydd ei ymchwil, mae Prem yn angerddol dros ehangu mynediad i\u2019r maes.<\/p>\n\n\n\n

    \u201cPan glywch y geiriau \u2018fforiwr Antarctig\u2019, efallai na fyddwch yn dychmygu person ifanc, brown,\u201d meddai. \u201cEfallai y byddwch yn dychmygu lluniau ffurf sepia o bobl gwyn, Fictoraidd. Roeddwn eisiau newid hynny. Er mwyn gallu dweud bod fforiwr, neu gadwraethwr, yn edrych yn debyg iawn i mi mewn gwirionedd.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    \u201cPan glywch y geiriau \u2018fforiwr Antarctig\u2019, efallai na fyddwch yn dychmygu person ifanc, brown,\u201d meddai. \u201cEfallai y byddwch yn dychmygu lluniau ffurf sepia o bobl gwyn, Fictoraidd. Roeddwn eisiau newid hynny. Er mwyn gallu dweud bod fforiwr, neu gadwraethwr, yn edrych yn debyg iawn i mi mewn gwirionedd.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    \u201cPan glywch y geiriau \u2018fforiwr Antarctig\u2019, efallai na fyddwch yn dychmygu person ifanc, brown,\u201d meddai. \u201cEfallai y byddwch yn dychmygu lluniau ffurf sepia o bobl gwyn, Fictoraidd. Roeddwn eisiau newid hynny. Er mwyn gallu dweud bod fforiwr, neu gadwraethwr, yn edrych yn debyg iawn i mi mewn gwirionedd.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    Ar \u00f4l cwblhau ei radd israddedig ei hun ddim ond dwy flynedd yn \u00f4l, mae Prem yn sefydlu interniaethau a chynlluniau cysgodi er mwyn i eraill gael ennill profiad uniongyrchol o\u2019r maes. Bydd un lleoliad gwaith yn galluogi myfyriwr STEM israddedig o gefndir heb gynrychiolaeth ddigonol i\u2019w ymuno ar y prosiect Morloi o\u2019r Gofod.<\/p>\n\n\n\n

    Y caneri ym mhwll glo\u2019r hinsawdd<\/h2>\n\n\n\n

    Mae\u2019n credu bod presenoldeb lleisiau perthnasol yn hanfodol er mwyn deffro\u2019r byd i beryglon newid hinsawdd.<\/p>\n\n\n\n

    \u201cMae gan bobl fygythiadau uniongyrchol yn eu bywydau – i\u2019w hincwm, i\u2019w bywoliaeth, i beth bynnag o dan haul. Ond pwy sy\u2019n codi ymwybyddiaeth o newid hinsawdd? Pwy yw\u2019r bobl sy\u2019n ceisio gwneud iddo ymddangos fel mater brys?\u201d Mae\u2019n gr\u0175p penodol iawn.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    \u201cPan mae hynny\u2019n wir,\u201d dywedai Prem. \u201cMae\u2019n debygol o fod yn naturiol i feddwl ei fod yn fater i rywun arall.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    Ac yntau wedi gweld effaith newid hinsawdd gyda\u2019i lygaid ei hun, gwyddai ei fod yn fygythiad difrifol – ac yn un sy\u2019n ennill tir yn ein hoes ni. \u201cMae\u2019r rhanbarthau pegynol fel y caneri yn y pwll glo,\u201d eglura. Yno mae\u2019r effeithiau cyntaf o newid hinsawdd i\u2019w gweld.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    Nid rhybudd yn unig yw toddi\u2019r meysydd rhew. Eu rhan yn yr ecosystem fyd-eang yw i reoleiddio tymheredd y moroedd ar draws y byd, yn ogystal \u00e2 chynnwys y d\u0175r a all arwain at gynnydd trychinebus mewn lefelau m\u00f4r byd-eang.<\/p>\n\n\n\n

    \u201cRoedd fy mhrofiad ym Mhegwn y Gogledd yn agoriad llygaid o ran faint mae\u2019r tirwedd wedi newid.\u201d meddai Prem. \u201cDywedwyd wrthym \u2018chi\u2019n gwybod, roedd rhewlif a oedd yn arfer ymestyn ar draws y fjord yma ddeng mlynedd yn \u00f4l ac erbyn hyn mae\u2019r holl ffordd draw fan yma\u2019.\u201d <\/p>\n\n\n\n

    Mae\u2019n cyfaddef bod y profiad wedi bod yn agoriad llygaid.<\/p>\n\n\n\n

    \u201cHyd yn oed fel cadwraethwr hinsawdd, rwy\u2019n cael trafferth gweld effaith newid hinsawdd yn y DU,\u201d mae\u2019n cyfaddef. \u201cOnd os ewch i\u2019r Arctig, nid yw\u2019n raddol. Dim ond pan fydd y newidiadau yma yn dechrau cael effaith arnom y byddwn ni\u2019n sylweddoli beth sy\u2019n digwydd.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Prem Gill (BSc 2017) sy\u2019n arwain prosiect Morloi o\u2019r Gofod - yn gweithio i fapio poblogaethau anifeiliaid Antarctig. Fe wnaethom ofyn iddo sut beth yw bod yn fforiwr pegynol.","protected":false},"author":904,"featured_media":4124,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[166],"tags":[],"class_list":["post-4146","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cyswllt-caerdydd"],"meta_box":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/users\/904"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4146"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4151,"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4146\/revisions\/4151"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4124"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}