{"id":3420,"date":"2018-12-17T11:19:16","date_gmt":"2018-12-17T11:19:16","guid":{"rendered":"http:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/?p=3420&lang=cy"},"modified":"2018-12-20T12:14:24","modified_gmt":"2018-12-20T12:14:24","slug":"why-universities-changing-our-horizons","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/cy\/2018\/12\/17\/why-universities-changing-our-horizons\/","title":{"rendered":"Mae Prifysgolion yn newid ein gorwelion"},"content":{"rendered":"

Mae Dr Chris Gogledd a Sebastian Dr Khan (PhD 2016) gweithio gyda gr\u0175p Arsyllfa Gravitational Don Interferometer Laser (LIGO), a enillodd y wobr Nobel yn 2017 ar gyfer ffiseg.<\/p>\n

\"A<\/a>
CREDIT: NSF_LIGO_Sonoma State University_A. Simonnet<\/figcaption><\/figure>\n

Yn 1916, rhagwelodd Einstein fodolaeth tonnau disgyrchol fel rhan o’i ddamcaniaeth perthnasedd cyffredinol.<\/p>\n

Credodd y byddai digwyddiadau cosmig ar raddfa fawr yn achosi crychdonnau gofod-amser ar draws y bydysawd. Roedd Einstein yn amau, oherwydd bod y tonnau yma mor fitw, na fyddent erioed yn cael eu canfod.<\/p>\n

Am bron i ganrif, eu bodolaeth oedd y darn olaf i brofi theori perthnasedd cyffredinol.<\/p>\n

Roedd hynny yn wir tan 2015, pan gafodd tonnau disgyrchol eu cofrestru gennym yn Arsyllfa Tonnau Disgyrchol yr Ymyriadur Laser (LlGO) gan b\u00e2r o dyllau duon yn uno.<\/p>\n

Mae Ymyriadureg Laser yn golygu hollti pelydr laser ac arsylwi\u2019r gwahaniaethau bach iawn rhwng y ddau hanner. Pan wrthdarodd y tyllau duon cafodd mwy o egni ei ryddhau na ph\u0175er cyfunol holl olau s\u00ear y bydysawd , ac eto, dim ond 1\/1000ain diamedr proton symudodd drychau gosodiadau LIGO sy\u2019n 4 km o hyd.<\/p>\n

Mae’r drws yn awr yn agored i ddatrys rhai o ddirgelion mwyaf ein hoes. Mae Prifysgol Caerdydd wedi helpu i ddatgloi\u2019r drws.<\/p>\n

Roedd 16 o\u2019r gwyddonwyr oedd wedi\u2019u rhestri fel awduron ar y papur o Gaerdydd, roedd 20 arall wedi gweithio yma yn ystod y ddegawd ddiwethaf, ac roedd tua un rhan o chwech o\u2019r dyfyniadau yn y papur a oedd yn amlinellu\u2019r ymchwil a oedd yn sail i\u2019r darganfyddiad, yn cyfeirio at waith ymchwil Prifysgol Caerdydd.<\/p>\n

Mae myfyrwyr Caerdydd yn parhau i weithio ar y dehongliad astrophysical o’r digwyddiad hwn ac mae gan llawer ohonynt rolau allweddol yn y LIGO. Mae\u2019r Brifysgol hefyd yn adeiladu labordy newydd i ddatblygu technoleg newydd.<\/p>\n

Rydym wedi newid ein dealltwriaeth o’r bydysawd \u2013 ac wedi cyfrannu at ennill gwobr Nobel drwy wneud hynny. Ond beth yw\u2019r rhan mwyaf cyffrous? Dim ond y dechrau yw\u2019r canfyddiadau yma.<\/p>\n

Datblygodd Sebastian un o’r modelau blaenllaw a gafodd ei ddefnyddio wrth dadansoddi\u2019r digwyddiad cyntaf. “Mae signalau tonnau Disgyrchol yn rhoi manylion digynsail inni am dyllau du ac ehangiad y bydysawd. Rwy\u2019n hynod falch fy mod wedi gwneud fy noethuriaeth yn ystod y foment hanesyddol yma ac mae Caerdydd wedi chwarae r\u00f4l mor bwysig yn y darganfyddiad.”<\/p>\n

Darllenwch yr erthygl nesaf am Pam Prifysgolion?:
\nMae Prifysgolion yn siapio ein cymunedau a\u2019n llywodraeth<\/a><\/strong><\/h3>\n

Hefyd yn y gyfres:<\/p>\n