{"id":10260,"date":"2025-03-17T15:53:05","date_gmt":"2025-03-17T15:53:05","guid":{"rendered":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/?p=10260"},"modified":"2025-05-08T07:16:00","modified_gmt":"2025-05-08T07:16:00","slug":"hanes-byr-o-gymdeithas-y-cyn-fyfyrwyr","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.cardiff.ac.uk\/alumni\/cy\/2025\/03\/17\/hanes-byr-o-gymdeithas-y-cyn-fyfyrwyr\/","title":{"rendered":"Hanes byr o Gymdeithas y Cyn-fyfyrwyr"},"content":{"rendered":"

Mae Cymdeithas y Cyn-fyfyrwyr (APS), a gafodd ei sefydlu ym 1889, wedi bod yn gymuned fywiog a gweithgar i gyn-fyfyrwyr o sefydliadau a ragflaenodd Prifysgol Caerdydd fel colegau ym Mhrifysgol Cymru, hyd heddiw.<\/strong><\/p>\n

Mae’r \u201cAPS\u201d \u2013 fel yr oedd rhai yn ei hadnabod \u2013 bob amser wedi cynrychioli buddiannau cymunedau o raddedigion. Mae wedi dathlu cyflawniadau cyn-fyfyrwyr ym meysydd llenyddiaeth a’r celfyddydau, mewn gwyddoniaeth a phensaern\u00efaeth, ac mewn sawl agwedd arall ar fywyd y maen nhw wedi llwyddo ynddyn nhw.<\/p>\n

Mae archifau’r Brifysgol yn cynnwys rhai o bapurau\u2019r APS. Mae un, y credir iddo ddyddio\u2019n \u00f4l i 1910, yn diwygio \u201crheolau ac amcanion cyffredinol\u201d yr APS ac mae ambell berl rhyfeddol i\u2019w gael ynddo:<\/p>\n

\u201ca Life Membership Subscription shall be one guinea\u201d (mae\u2019n ymddangos bod hyn wedi cael ei ddiwygio \u00e2 llaw i \u2018Two Guineas\u2019, o bosibl yn ddiweddarach);<\/p>\n

\u201cOfficers of the Association shall be\u2026 a President\u2026 five (!) Vice-Presidents\u2026 an Honorary Treasurer\u2026 and Two Hon. Secretaries, one of whom shall be a man and one a woman\u2026.\u201d\u00a0\u00a0 Mae nodyn arall yn pwysleisio \u201cWomen shall be eligible for all or any of the Offices of the Association\u201d.\u00a0 (Teimlwyd bod pwyslais o’r fath yn ddiangen yn nrafftiau\u2019r Cyfansoddiad ym 1988 a 1998!)<\/p><\/blockquote>\n

Roedd amcanion yr APS yn cynnwys meithrin a chynnal cysylltiadau rhwng y Brifysgol a’i chyn-fyfyrwyr; gan annog cymwynasau a chefnogaeth i’r Brifysgol; hyrwyddo buddiannau cyn-fyfyrwyr; a hyrwyddo ac annog gweithgareddau cymdeithasol, diwylliannol a gweithgareddau eraill. Yn ei anterth, roedd yr APS yn rhagori ar yr amcanion hyn yn gymuned fywiog a gweithgar.<\/p>\n

\"\"<\/figure>\n

Ym 1988, pan unodd Coleg Prifysgol Caerdydd a Choleg Gwyddoniaeth a Thechnoleg Prifysgol Cymru i ffurfio Prifysgol Cymru, Caerdydd (Prifysgol Caerdydd bellach), ymunodd y cymdeithasau cyn-fyfyrwyr \u00e2\u2019i gilydd i greu un gymdeithas gyn-fyfyrwyr newydd. Parhaodd y \u201cGymdeithas\u201d gyfunol, newydd hon gydag amcanion tebyg i’r rhai gwreiddiol \u2014 ac ychwanegwyd mwy o gyn-fyfyrwyr pan ymunodd Ysgol Meddygaeth Prifysgol Cymru \u00e2 Phrifysgol Caerdydd yn 2004.<\/p>\n

Parhaodd yr ymrwymiad a’r egni a fuddsoddwyd gan amrywiaeth o wirfoddolwyr a oedd yn gyn-fyfyrwyr am flynyddoedd lawer. Roedd digwyddiadau’n cynnwys te prynhawn gyda mefus a hufen, nosweithiau cwis, ocsiynau tawel, twrnameintiau golff, teithiau rheolaidd i\u2019r opera, cinio, cyflwyniadau, a hyd yn oed ymweliadau tramor.<\/p>\n

Roedd cinio blynyddol nodedig yn cynnwys siaradwyr gwadd mawreddog, o arweinwyr y Brifysgol i gyn-fyfyrwyr nodedig, megis yr Arglwydd Kinnock o Bedwellty; yr actor enwog Philip Madock; yr awdur sydd wedi ennill gwobr Booker, Bernice Rubens; y Farwnes Finlay o Landaf; a llawer mwy.<\/p>\n

Roedd yr holl weithgareddau hyn yn costio. Mae incwm Cymdeithas y Cyn-fyfyrwyr yn deillio o \u201cdanysgrifiadau bywyd\u201d a dalwyd gan fyfyrwyr sy’n graddio – y tu hwnt i \u201cun gini\u201d (neu hyd yn oed ddwy), mae aelodau wedi cofio bod y ffi yn \u00a35 yn y 1960au, \u00a310 yn y 1970au a chymaint \u00e2 \u00a320 yn y 1980au. Roedd cymhorthdal gan Undeb y Myfyrwyr, a dalwyd ar sail fesul myfyriwr graddedig, hefyd yn rhoi incwm am gyfnod.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Roedd aelodaeth yr APS hefyd yn gysylltiedig ag Undeb y Myfyrwyr. Roedd gan yr aelodau hawliau megis defnyddio cyfleusterau chwaraeon a llyfrgell y Brifysgol.<\/p>\n

Daeth newidiadau sylweddol eraill yn y 1990au. Ym 1994, roedd yn ofynnol i Undebau Myfyrwyr ddod yn elusennau annibynnol yn \u00f4l deddfwriaeth, felly daeth incwm yr APS gan Undeb y Myfyrwyr i ben. Yna ar ddiwedd y 1990au, dechreuodd Prifysgol Caerdydd ddatblygu ei chronfa ddata o gyn-fyfyrwyr (\u201calumni\u201d), gyda chefnogaeth sylweddol gan gofnodion rhagorol APS.<\/p>\n

Erbyn 2004, pan sefydlwyd y Swyddfa Datblygu a Chyn-fyfyrwyr<\/a> yn ffurfiol, roedd yr APS yn dal i fod yn weithredol ond yn dechrau cael trafferth yn diwallu anghenion corff o gyn-fyfyrwyr a oedd yn tyfu’n gyflym ac yn dod yn gynyddol fyd-eang. Heddiw, mae bron i 10,000 o gyn-fyfyrwyr newydd yn cael eu hychwanegu at restrau enwau ‘cyn-fyfyrwyr\u2019 bob blwyddyn, gan gynnwys miloedd o gyn-fyfyrwyr tramor.<\/p>\n

\"\"<\/figure>\n

Mae aelodau\u2019r APS wedi cyfrannu\u2019n sylweddol at fywyd y Brifysgol. Er enghraifft, mae’r Gwasanaeth Coffa bellach yn rhan bwysig o galendr blynyddol y Brifysgol ac mae\u2019n cael ei ddathlu o flaen placiau coffa’r Rhyfel Byd Cyntaf a’r Ail Ryfel Byd (y talodd yr APS amdanyn nhw a\u2019u creu) sydd bellach wedi cael eu gosod yn y Prif Adeilad. Mae’r gwasanaeth yn adeiladu\u2019n rhannol ar ginio coffa Neuadd Aberd\u00e2r a oedd yn cael ei drefnu gan Bill John a Mary Maddock Williams am flynyddoedd lawer.<\/p>\n

Mae Regalia\u2019r APS (Bathodyn Swyddfa’r Llywydd, a rhuban seremon\u00efol) bellach yn cael eu cadw yn Archifau Prifysgol Caerdydd, fel bod cenedlaethau o fyfyrwyr, cyn-fyfyrwyr a ffrindiau Prifysgol Caerdydd yn gallu dysgu am yr APS a’i chofio yn y dyfodol.<\/p>\n

Mewn partneriaeth \u00e2 Swyddfa’r Cyn-fyfyrwyr<\/a>, mae\u2019r APS wedi gosod plac coffa yng Ngerddi Coffa’r Brifysgol (y tu \u00f4l i Adeilad Aberconwy) a fydd yn coff\u00e1u Stephen Whitehouse, myfyriwr ifanc ym Mhrifysgol Caerdydd a fu farw ar ddyletswydd gwylio t\u00e2n ar do yn ystod yr Ail Ryfel Byd.<\/p>\n

Yn ystod blynyddoedd olaf yr APS, gyda llai o gapasiti i gynnal digwyddiadau a gyda Chyngor Gweithredol oedd yn heneiddio, bu lleihad yn ei gweithgarwch. Ond bydd aelodau ffyddlon yr APS yn cael eu cynnal gan gyfeillgarwch hirsefydlog ac atgofion o gymuned hapus. Hoffen nhw ddymuno’r gorau i d\u00eem Swyddfa\u2019r Cyn-fyfyrwyr wrth iddyn nhw annog a meithrin cyfeillgarwch a chymuned ymhlith cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd.<\/p>\n

Ar \u00f4l 127 o flynyddoedd, cafodd yr APS ei ddirwyn i ben yn ffurfiol yn dilyn pleidlais gan aelodau, ar 30 Ebrill 2025. Cafwyd dathliad bach i aelodau selog Cymdeithas Cyn-Fyfyrwyr Caerdydd gyda sieri (wrth gwrs), atgofion melys, trysorau\u2019r Casgliadau Arbennig, a chyfeillgarwch. Mae swyddfa cymdeithas cyn-fyfyrwyr modern Caerdydd yn ddiolchgar iawn i Gymdeithas Cyn-Fyfyrwyr Caerdydd a’i gwirfoddolwyr gweithgar am eu gwaith sylfaenol yn adeiladu ein cymuned a\u2019n cynefin \u2013 diolch!<\/p>\n