Diagnosis, triniaethau a lles, Iechyd meddwl oedolion

Deall achosion salwch meddwl amenedigol trwy weithio gyda’r rhai sydd wedi byw drwyddo

Newborn baby boy sleeping at mums chest
Newborn baby boy sleeping at mums chest

Cyhoeddwyd y testun yn wreiddiol ar MRC Insight o dan CC BY 4.0

Mae’r Athro Ian Jones yn Seiciatrydd Amenedigol Ymgynghorol ac yn Gyfarwyddwr yn y Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Iechyd Meddwl. Mae’n cynnal ei ymchwil yng Nghanolfan yr MRC ar gyfer Geneteg a Genomeg Niwroseiciatrig. Yn ei flog, dywed wrthym am y gwaith mae’n ei wneud i gynnwys mwy o fenywod mewn ymchwil, a pham.

Mae mwy nag 1 o bob 10 menyw yn dioddef pwl o salwch meddwl yn ystod beichiogrwydd neu ar ôl rhoi genedigaeth. Gall salwch meddwl amenedigol fod yn ddifrifol ac achosi goblygiadau sylweddol i fenywod, eu teuluoedd a chymdeithas yn ehangach. Hunanladdiad yw un o brif achosion marwolaeth mamau ac mae adroddiad diweddar wedi amcangyfrif bod salwch meddwl mamol yn arwain at gost economaidd o dros £8 biliwn i gymdeithas yn flynyddol. Mae hyn yn sgil effaith y salwch ar fenywod, ond yn fwy fyth drwy’r effaith ar y genhedlaeth nesaf.

Mae llawer iawn o stigma yn perthyn i salwch meddwl o hyd ac mae llawer o famau newydd yn dioddef yn dawel, gan ofni gofyn am help rhag ofn y byddant yn colli eu baban o ganlyniad.

Fel clinigwr, rwy’n cyfarfod â menywod sydd â salwch meddwl difrifol sy’n ystyried cael baban ac rwy’n deall y penderfyniadau anodd y mae’n rhaid iddynt eu gwneud o ran parhau â’r feddyginiaeth sy’n eu cadw’n iach, neu roi’r gorau iddi.

Mae’r cyflyrau hyn yn rhai difrifol ac yn achosi anawsterau sylweddol i fenywod a’u teuluoedd. Mae angen inni ddod o hyd i ffyrdd gwell o helpu menywod sydd â salwch meddwl amenedigol ac rwy’n argyhoeddedig y byddwn ond yn cyflawni hyn pan fyddwn yn deall beth sy’n achosi’r afiechydon hyn. Mae dirfawr angen ymchwil felly – nid er ei mwyn ei hun – ond oherwydd dyma sut y byddwn yn cymryd camau mawr ymlaen mewn gwaith atal a thriniaeth.

Yng Nghanolfan yr MRC ar gyfer Geneteg a Genomeg Niwroseiciatrig yng Nghaerdydd rydym yn ymroddedig i ddeall achosion salwch meddwl. Mae’r ffaith bod y cyflyrau hyn yn aml yn rhedeg mewn teuluoedd, a bod ffactorau genetig yn gwneud rhai pobl yn fwy tueddol o’u dioddef, yn gliwiau pwysig sy’n rhoi ffordd i ni o ddeall y fywydeg sydd wrth wraidd yr anhwylderau hyn. Rydym wedi gwybod ers amser maith bod genynnau’n debygol o fod yn gysylltiedig – erbyn hyn, mae gennym yr adnoddau gwyddonol i ddod o hyd i’r amrywiolion genetig unigol sy’n cynyddu neu’n lleihau risg.

Rydym yn gwneud cynnydd mawr mewn perthynas â chyflyrau megis sgitsoffrenia ac anhwylder deubegwn ac, erbyn hyn, rydym wedi adnabod llawer o enynnau y gallwn fod yn sicr eu bod yn gysylltiedig. Mae cannoedd, efallai miloedd, o enynnau yn debygol o fod yn gysylltiedig â’r cyflyrau hyn, a phob un ohonynt ond yn cynyddu neu’n gostwng y risg fymryn bach iawn. Y rheswm dros nodi’r rhain yw er mwyn gweld patrymau yn y genynnau cysylltiedig a fydd yn pwyntio at systemau biolegol nad ydym, o bosibl, wedi’u hystyried yn flaenorol ac a allai fod yn dargedau ar gyfer datblygu triniaethau newydd.

Felly, mae’n gymhleth. Yn gymhleth iawn. Ond nid yw hyn yn syndod. Fel pobl, rhyngweithio cymhleth ffactorau biolegol, seicolegol a chymdeithasol ydym ni. Nid yw salwch meddwl yn wahanol. Mae’n adeg gyffrous iawn ym maes ymchwil seiciatrig gan fod geneteg yn cynnig golwg newydd i ni ar y cyflyrau hyn. Rwy’n llawn cyffro ynghylch y posibiliadau y mae geneteg yn eu cynnig i’n dealltwriaeth o salwch meddwl amenedigol.

Mae twitter (@jonesir os ydych am fy nilyn) yn newydd i mi ac rwy’n dal i ddod i arfer ag ef, ond roeddwn yn falch iawn pan ofynnwyd i mi gymryd rhan yn y sgwrs wythnosol #PNDhour ar twitter. Roedd trafod iechyd meddwl amenedigol gyda menywod sydd wedi byw drwy’r profiad, a chlinigwyr â diddordeb yn y maes, yn wych. Roeddwn i’n disgwyl y byddai’n anodd cadw i fyny â’r sgwrs – ac yn pryderu am allu mynegi cysyniadau anodd mewn 140 o lythrennau – ond roedd yn wych.  Diolch enfawr i @cooksferryqueen sy’n llywio’r sgwrs ac i bawb a gymerodd ran, fe wnaeth yr awr hedfan heibio. Mae hi mor bwysig bod ymchwilwyr yn clywed gan y bobl sydd wedi profi’r cyflyrau maen nhw’n eu hastudio. Mae’r safbwynt a ddaw o brofiad go iawn yn amhrisiadwy. Hefyd, mae’n ein hatgoffa pam mae’r gwaith mor bwysig. Yn y pen draw, bydd yr ymchwil yn cael ei barnu nid ar sail effaith y papurau, na chyfanswm yr incwm grant y mae’n ei ddenu, ond ar sail y gwahaniaeth y mae wedi’i wneud i’r menywod yr oeddwn yn ‘sgwrsio’ â nhw neithiwr.

Oherwydd bod profiad pob menyw yn wahanol – fel y gallwch weld yn y sgwrs ar twitter isod neu ar storify – mae arnom angen i nifer fawr iawn o bobl gymryd rhan yn ein hymchwil.  Yn ein hymchwil i anhwylder deubegwn ar y cyd â Phrifysgol Caerwrangon, rydym wedi cyfweld â thros 6000 o bobl ag anhwylder deubegwn. Ar hyn o bryd, mae’r Consortiwm Genomeg Seiciatrig yn dwyn ynghyd ddata dros 900000 o unigolion er mwyn galluogi ymchwilwyr i ddadansoddi swm enfawr o ddata a dysgu mwy am sut mae ein data genetig yn perthyn i’n hiechyd meddwl.  Trwy’r Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Iechyd Meddwl rydym yn cynyddu nifer y bobl â salwch meddwl amenedigol y bydd arnom eu hangen ar gyfer y gwaith hwn. Mewn cydweithrediad â nifer fawr o glinigwyr ac ymchwilwyr eraill ledled y byd, ein nod yw cynyddu’r rhwydwaith o fenywod sydd â phrofiad go iawn, sy’n cymryd rhan mewn ymchwil, i ddegau o filoedd o fenywod. Gyda’n gilydd, rydym yn gryfach, a chyda’n gilydd gallwn drechu salwch meddwl amenedigol.

Mae #PNDHour yn cysylltu’r rhai sydd â phrofiad go iawn o salwch meddwl amenedigol, yn ogystal â gweithwyr iechyd proffesiynol ac ymgyrchwyr. Fel rhan o Ŵyl Ymchwil Feddygol yr MRC, ymunais â’r sgwrs wythnosol ar Twitter i glywed barn a phrofiadau pobl ac i siarad am eneteg. Gallwch weld crynodeb o’r sgwrs #PNDhour ar twitter y cymerais ran ynddi yr wythnos hon isod.

I ddysgu mwy am sut y gallwch helpu gyda’r ymchwil, ewch i’n gwefan.

Mae’r Athro Ian Jones yn derbyn arian gan Ymddiriedolaeth Wellcome, Sefydliad Ymchwil Feddygol Stanley, y Cyngor Ymchwil Feddygol, Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru, yr UE.

Cysylltiadau perthnasol eraill-Ymddiriedolwr Action on Postpartum Psychosis

Sylwadau

No comments.

Gadael Ymateb

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *